اپلیکیشن غیر متمرکز (Dapp) یا برنامه غیر متمرکز چیست؟


اصطلاح دپ (دی اپ – dApp) مخفف اپلیکیشن غیر متمرکز بوده که در صنعت ارز دیجیتال و دیفای امروزه بسیار سرو صدا کرده است. اما یک Dapp دقیقا چیست؟

اپلیکیشن‌های غیر متمرکز (dApps – Decentralized Applications) بخش مهمی‌ از امور مالی غیر متمرکز یا دیفای (DeFi) هستند که حتما سروکارتان به برخی از آن‌ها می‌افتد. با این حال، هنوز شاید بسیاری از سرمایه گذاران ارزهای دیجیتال و طرفداران DeFi با کانسپت دپ‌ها (dApps) غریب باشد و نحوه عملکرد آن‌ها را ندانند. ما در این مقاله تمام آنچه باید در مورد دپ‌ها بدانید را آورده و پاسخ سوال نهادی “Dapp دقیقا چیست؟” را داده‌ایم.

برای رسیدن به جواب این سوال، باید عمیقاً وارد دنیای پروتکل‌های امور مالی غیر متمرکز شویم؛ اول باید تفاوت‌های بین اپلیکیشن غیر متمرکز و انواع متمرکز آن‌ها را بررسی کنیم و سپس با آوردن چند مثال از رایج‌ترین انواع dApp موجود با نحوه عملکردشان آشنا شویم.

دیفای یا امور مالی باز احتیاج به مجوز و جلب اعتماد یک نهاد متمرکز ندارند، همتا به همتا هستند و از تکنولوژی و کدهای منبع باز استفاده می‌کنند. پروتکل‌های دیفای به بلاک چین‌های عمومی و فناوری قرارداد هوشمند متکی هستند تا خدمات مالی مختلف را تسهیل کرده و با به کارگیری اتوماسیون هوشمند، دخالت نیروی انسانی و نهادهای واسطه را در امور مالی حذف کنند.

حال فرض کنید بخواهید در این سیستم مالی غیر متمرکز وام بگیرید و یا سود سرمایه گذاری دریافت کنید؛ شما برای ارتباط با نقدینگی موجود در دیفای احتیاج به برقراری ارتباط با اپلیکیشن‌های غیر متمرکز دارید. اگر بخواهیم سر اصل مطلب برویم، فعلا همین را بدانید که اپلیکیشن‌های غیر متمرکز (dApps) نیز بخشی از این سیستم نوآورانه هستند و فرآیند اتوماسیون امور مالی و شفافیت در این زمینه را تسهیل می‌کنند.

اپلیکیشن غیر متمرکز یا dApp چیست؟

اپلیکیشن‌های غیر متمرکز (dApps) پروتکل‌ها و برنامه‌های کاربردی مبتنی بر قرارداد هوشمند هستند که روی بلاک چین‌های عمومی کار می‌کنند. یکی از ویژگی‌های اساسی دپ‌ها این است که تحت کنترل هیچ مرجع واحدی نیستند. dApps به جای تکیه بر سرورهای متمرکز که با روی دادن هر شکستی در آن‌ها کل سیستم متلاشی می‌شود، از یک شبکه توزیع شده از کامپیوترها استفاده می‌کنند. در واقع یک dApp توسط جامعه‌اش اداره می‌شود.

اپلیکیشن‌‌های غیر متمرکز اهداف دیفای را ملموس‌تر می‌کنند: آن‌ها عمومی هستند، توسط شبکه کاربرانشان اداره می‌شوند و به یک نهاد قدرت وابسته نیستند. دپ‌ها بدون مجوز و نیاز به جلب اعتماد نهادی خاص به همه مردم دنیا خدمات می‌دهند و فرصتی ممتاز برای کسب و کارهای جدید در همه کشورها و اقتصادهای در حال توسعه فراهم می‌کنند.

dapp چیست؟

از پلتفرم‌های بازی گرفته تا وام ‌دهی و غیره، دپ‌ها از ارزهای دیجیتال در تراکنش‌ها و همچنین برای ایجاد ارزش استفاده می‌کند؛ dApp‌های مختلف معمولا یک توکن بومی ارائه می‌کنند و حاکمیت سیستم را میان دارندگان آن توزیع می‌کنند. این پلتفرم‌های غیر متمرکز همچنین مزایایی مثل کسب سود را برای انگیزه دادن به کاربران ارائه می‌دهند. در واقع اگر کاربر یک اپلیکیشن غیر متمرکز بتواند از راه‌های موجود توکن‌های حاکمیتی آن پلتفرم را کسب کند، می‌تواند حتی به سیستم پروپوزال ارائه کند و یا به پیشنهادات سایر اعضا رای دهد. برای ساده کردن موضوع بیایید تفاوت‌های یک اپلیکیشن متمرکز با نوع غیر متمرکز آن را برشماریم و بفهمیم مزیت dApp ها بر App‌های معروف و رایج چیست؟

تفاوت‌های یک اپلیکیشن متمرکز با dApp چیست؟

یکی از مشخصه‌های بسیار مهم دپ‌ها این است که روی یک شبکه همتا به همتا (P2P) عمل می‌کند. اپلیکیشن‌های متمرکزی مانند اوبر و فیسبوک به سیستم‌هایی متکی هستند که تحت مالکیت و کنترل یک نهاد یا سازمان واحد است. مثلا اگر صاحب یکی از این اپلیکیشن‌ها هر پلتفرم رسانه اجتماعی دیگری تصمیم بگیرد کسی را مسدود کند، می‌تواند بدون هیچ مانعی این کار را انجام دهد.

اما در یک dApp اصلا اینطور نیست. در ظاهر، بسیاری از اپلیکیشن‌های غیر متمرکز شبیه همه اپلیکیشن‌های معمولی و ساده و متمرکزی‌اند که همیشه می‌شناختیم. اما تفاوتشان در نحوه عملکرد و سیستم مدیریت پشت پرده‌شان است. dApp‌ها به علت ماهیت غیر متمرکزشان به هیچ وجه توسط یک مرجع واحد قابل دستکاری نیستند. در واقع آن‌ها همه ویژگی‌های بلاک چینی که روی آن سوارند را به ارث می‌برند، از جمله شفافیت در پردازش تراکنش‌ها یا همتا به همتا بودن تبادلات در شبکه.

وقتی همه جزییات یک رویداد (فرض کنید وام گرفتن از استخر نقدینگی یک پلتفرم دیفای، یا یک مبادله ساده دارایی دیجیتالی) از صفر تا صد هیچ وابستگی به نیروی انسانی یا جلب اعتماد هیچ کس نداشته باشد، می‌گوییم خودکار یا اتوماتیک است. یکی دیگر از خصوصیت‌های اپلیکیشن‌های غیر متمرکز هم این است که از قراردادهای هوشمند در اتوماسیون رویدادها استفاده می‌کنند. در حقیقت مبنای اعتماد همه‌ی قراردادهای مالی در دپ‌ها کدهای نوشته شده و فرمول‌ها و ریاضیات است.

علاوه بر این، از آنجایی که dAppها روی یک شبکه توزیع شده قرار دارند، هک کردن یا حمله به آن‌ها نسبت به همتایان متمرکزشان دشوارتر است. پرواضح است که این سطح از توزیع شدگی حتی دستکاری و دخالت در امورات dApp‌ها را برای دولت‌ها بسیار دشوار می‌کند.

در مقایسه با اپلیکیشن‌هایی که روی سرورهای متمرکز سوارند، دپ‌ها کمتر به دان تایم (downtime) (مشکل اختلال سرور و از دسترس خارج شدن برای مدتی کوتاه) دچار می‌شوند. بعلاوه جامعه توسعه دهنده یک اپلیکیشن غیر متمرکز از مزیت نرم افزار منبع باز و همکاری‌های بدون محدودیت سود می‌برد و این مهم حتما نوآوری و خلاقیت را تسریع می‌کند.

امروزه هزاران dApp روی بلاک چین‌های ارائه دهنده خدمات قرارداد هوشمند موجود هستند که در ادامه نگاهی دقیق‌تر به برخی از برجسته‌ترین نمونه‌های آن می‌اندازیم تا همچنین بفهمیم ویژگی‌های یک بستر پیشرو برای راه اندازی dApp‌ ها چیست.

نمونه اپلیکیشن‌ های غیر متمرکز کدامند؟

اپلیکیشن‌های غیر متمرکز تنوع زیادی دارند. نمونه‌های محبوب dApp عبارتند از صرافی‌های غیر متمرکز (دکس – DEX)، پلتفرم‌های بازی غیر متمرکز، تسهیلات استقراض و وام دهی با ارز دیجیتال، پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی، بازارهای پیش‌بینی (Prediction markets) و بازارچه‌های خرید و فروش دارایی‌های دیجیتال. البته در حوزه دیفای، dAppها اغلب هدف‌ها و ویژگی‌های تقریبا مشابهی دارند و تنوعشان کم‌تر است.

DEX‌ها از برجسته ترین انواع اپلیکیشن‌های غیر متمرکز هستند. بسیاری از دکس‌ها از مدل‌های بازار ساز خودکار (AMM) در اتوماسیون فرآیند تبادل توکن‌ها استفاده می‌کنند و با این تکنیک، ترید ارزهای دیجیتال به صورت همتا به همتا (P2P) و بدون واسطه را تسهیل می‌کنند. پنکیک سواپ (PancakeSwap)، یونی سواپ (Uniswap)، سوشی سواپ (SushiSwap) و تریدر جو (Trader Joe) از نمونه دکس‌های محبوب هستند.

همچنین، بسیاری از پروتکل‌های DEX و DeFi قابلیت‌هایی بیش از تنها یک صرافی بودن ارائه می‌دهند. مثلا این پلتفرم‌ها معمولا به کسانی که نقدینگی‌شان را تامین کنند و خدمات ترید P2P را تسهیل کنند، پاداش می‌دهند؛ معمولا درصدی از تمام کارمزدهای تراکنش‌ها برای یک جفت توکن خاص، برای هولدر‌ها و تامین کنندگان استخر نقدینگی درآمد غیرفعال ایجاد می‌کند. به عنوان مثال، اگر رمز ارز اتر (ETH) و معادل قیمت دلاری آن، استیبل کوین یو اس دی سی (USDC) دارید، می‌توانید ارائه دهنده نقدینگی باشید و هر بار که تریدری ETH را با USDC مبادله می‌کند یا بالعکس، درصدی از کارمزد آن تراکنش‌ها را دریافت کنید.

به این ترتیب، سرمایه‌گذاران می‌توانند با استیک کردن توکن‌های خود در فرآیندی به نام لیکویدیتی ماینینگ (Liquidity mining) یا استخراج نقدینگی شرکت کنند و سود بسیار کسب کنند. کاربران همچنین می‌توانند با شرکت در فرآیند ییلد فارمینگ (Yield farming) که توسط برخی دکس‌ها و پلتفرم‌های دیفای ارائه می‌شود، دارایی‌شان را بین چندین پلتفرم به گردش در آورده تا بهترین بازده را بیابند.

همچنین اگر نام بازی‌های غیر متمرکز که به بازی‌های بلاک چینی هم معروف شده‌اند را شنیده باشید و کنجکاو باشید که یک بازی نا متمرکز چیست، باید بدانید که آن‌ها هم جز محبوبترین انواع dApp هستند. پلتفرم‌های بازی غیر متمرکز راهی برای کسب درآمد در اختیار کاربران قرار می‌دهند و بعلاوه، از مدل ذخیره سازی نامتمرکز داده روی بلاک چین بسترشان بهره می‌برند و به‌طور قابل توجهی منصفانه هستند.

علاوه بر این‌ها، بازارهای توکن غیر مثلی یا ان اف تی (NFT) نیز به لطف افزایش تقاضا برای NFT‌های هنری یا آیتم‌های بازی، به سرعت به یکی از انواع محبوب dApp تبدیل شده‌اند.

اتریوم، بستر اپلیکیشن های غیر متمرکز

اگرچه چندین شبکه بلاک چین میزبان پروتکل‌های DeFi هستند، اتریوم در این میان پیشگام بوده است. اتریوم بزرگترین بلاک چین بستر قراردادهای هوشمند و دومین بلاک چین بزرگ از نظر ارزش بازار توکن بومی خود (ETH) است. همچنین، انجمن توسعه اتریوم از فعال ترین و با پشتوانه ترین جوامع در صنعت ارزهای دیجیتال است. بسیاری از برجسته‌ترین پلتفرم‌های DeFi موجود از بلاک چین اتریوم برای ذخیره‌سازی داده‌ها و استخراج توکن استفاده می‌کنند. به علاوه، قراردادهای هوشمند اتریوم مسئول لاجیک بسیاری از dApp‌ها هستند.

اپلیکیشن های غیر متمرکز اتریوم

بسیاری از پروتکل‌ها و dApp‌های پیشگام در DeFi بر بستر اتریوم قرار دارند. مثلا اولین پروتکل دیفای یعنی MakerDAO، پلتفرم تامین نقدینگی کامپاند (Compound) و یا صرافی غیر متمرکز (Uniswap) است. بستر اتریوم همچنین خانه اول بسیاری از ابزارها و عملکردهای استانداردی است که در ساخت قراردادهای هوشمند امروزه از آن‌ها استفاده می‌شود.

به عنوان مثال، زبان اپلیکیشن نویسی سالیدتی (Solidity) به منظور ایجاد قراردادهای هوشمند در اتریوم به وجود آمده است. همچنین، این ماشین مجازی اتریوم (EVM) است که وظیفه اجرای قراردادهای هوشمند و تعیین قوانین جدید محاسبات را بر عهده دارد و امروزه بلاک چین‌های بسیاری از ماشین مجازی اتریوم استفاده می‌کنند.

باید متوجه شده باشید که نقش مهم اتریوم در دنیای dApp‌ ها چیست. علاوه بر این، بسیاری از ابزارهای استانداردی که جامعه اتریوم پیشگام آن‌ها بوده است، اکنون در شبکه‌های دیگری مانند ترون (TRON)، اولانچ (Avalanche)، فانتوم (Fantom)، سولانا (Solana) و پالی گان (Polygon) و حتی بایننس اسمارت چین (BSC) استفاده می‌شوند.

مرورگر dApp چیست؟

dApp‌های بسیار زیادی با اهداف مختلف امروزه ساخته شده‌اند و اکنون موضوع اصلی رقابت میان آن‌ها به روز بودن و استفاده از نوآورانه ترین پروتکل‌هاست. برای دسترسی به ترند روز دنیای اپلیکیشن‌های غیر متمرکز، مرورگرهای دپ ارائه شدند تا مثل پلتفرم‌هایی چون اپ استور و گوگل پلی برای اپلیکیشن‌های متمرکز، بتوانید همه dApp‌ها را آنجا ببینید، دانلود کنید و اگر نسخه‌های جدیدی برای آن‌ها در دسترس است، آن‌ها را آپدیت کنید.

برخی از این مرورگرهای dApp ابزارهای مدیریت پرتفولیو هم در اختیار کاربر قرار می‌دهند تا همزمان در چندین پلتفرم بتوانند از آن استفاده کنند. مرورگرهای محبوب dApp عبارتند از دیفای پالس (DeFi Pule)، دپ ریدار (DappRadar)، مرورگر دپ تراست والت و State of the DApps.

Dapp های افزونه مرورگر وب

مزایا و معایب استفاده از dApp چیست؟

دیفای می‌تواند جایگزین‌ بسیاری از ابزارها و خدمات مالی انحصاری و سنتی باشد. هرکسی که به اینترنت متصل باشد، بدون در نظر گرفتن میزان ثروتش، موقعیتش و یا محل زندگی‌اش در این کره خاکی، می‌تواند به dAppها دسترسی داشته باشد. علاوه بر این، از آن‌جایی که این صنعت نسبتاً جدید است، برخی از پروتکل‌های dApp و دیفای قابلیت سود رسانی بسیار زیادی به سرمایه‌گذاران دارند. اما این همه ماجرا نیست، بیایید بررسی کنیم که معایب استفاده از dAppها چیست، یا بهتر بگوییم موارد امنیتی که باید در هنگام استفاده‌شان به آن‌ها توجه کنید کدامند؟

نوپا بودن فضای دیفای به این معنی است که مقررات جامعی هنوز برای آن وضع نشده و خطر از دست دادن سرمایه به دلیل هک شدن یا سوء استفاده قرار گرفتن بسیار بیشتر از صنعت مالی سنتی است. مثلا هنگامی ‌که پس‌انداز خود را به بانک می‌سپارید، می‌توایند شواهدی داشته باشید، رسید بگیرید و خاطرتان جمع باشد که اگر پولتان از دست برود، می‌توانید به آن نهاد متمرکز برای باز پس گیری آن مراجعه کنید. اما در دیفای چنین نیست و dAppها این طور کار نمی‌کنند؛ اگر سرمایه خود را از دست بدهید یا پلتفرم هک شود، هیچ بخش خدمات مشتریانی برای کمک به شما وجود ندارد.

علاوه بر این، اگر می خواهید روی توکن‌هایی که زاده پلتفرم‌های دیفای و بومی اپلیکیشن‌های غیر متمرکز هستند سرمایه گذاری کنید، باید به این توجه کنید که قیمت این رمز ارزها بسیار پر نوسان است.

بعلاوه، فرض کنید تصمیم دارید در پلتفرم‌های ییلد فارمینگ، وام‌های فلش یا استخراج نقدینگی شرکت کنید؛ ممکن است در ابتدا همه چیز خوب و سود ده باشد، ولی باید تحقیق کنید و همیشه مراقب ضرر و زیان‌های جبران ناپذیر و خطر راگ پول (rug-pulls) (کلاهبرداری خود توسعه دهندگان و رها کردن پروژه) باشید. در این باره به جمله معروف “هرگز بیش از حدی که می‌توانید از دست بدهید را سرمایه گذاری نکنید” می‌رسیم.

علاوه بر این، فرهنگ دیفای باعث افزایش مسئولیت پذیری در تصمیم گیری‌های مالی می‌شود؛ یعنی تازه واردها باید بدون اتکا به شبکه‌ای به اصطلاح ایمن که موسسات مالی متمرکز ارائه می‌کنند، امور مالی خود را انجام دهند و در کل به خود متکی باشند.

شعار «نه کلیدهای شما، نه کوین‌های شما» در جامعه ارزهای دیجیتال به این مهم اشاره می‌کند که اگر سرمایه رمز ارزی خود را در یک صرافی متمرکز یا هر کیف پول حضانتی دیگری قراردادید، شما عملا نمی‌توانید بگویید مالک واقعی داراییتان هستید. به نظر می‌رسد که سطح درک فنی کاربران باید بالا برود چرا که ساده انگاری و عدم احتیاط می‌تواند برای بسیاری از سرمایه گذاران جدید دیفای فاجعه بیافریند. عوامل دیگری که در تعامل با یک dApp باید در نظر گرفته شوند نیز کیفیت رابط کاربری و قابلیت استفاده از آن و همچنین تراکم شبکه است.

سرنوشت اپلیکیشن‌ های غیر متمرکز چیست؟

در این مقاله فهمیدیم مفهوم dApp چیست و با آن چه می‌کنند و برای چه به وجود آمده‌اند. اپلیکیشن‌های غیر متمرکز اپلیکیشن‌های منبع بازی هستند که روی بلاک چین‌های عمومی مستقر شده‌اند و به یک شخص یا موجودیت واحد تعلق ندارند. همچنین متوجه شدیم که با اینکه اکثر dAppها ابزارها و خدمات مالی را با استفاده از پروتکل‌های مبتنی بر قرارداد هوشمند ارائه می‌کنند، موارد استفاده آن‌ها بسیار فراتر از امور مالی است.

در پاسخ به این سوال که آینده صنعت dApp‌ها چیست می‌توان گفت که انتظار می‌رود روند رو به رشد دیفای همچنان محرک خلق طیف گسترده‌ای از دپ‌ها با موارد استفاده متنوعی در سراسر صنعت ارزهای دیجیتال باشد.

نکته حائز اهمیت این است که ابزارها و سرویس‌های وب 3 با آسان کردن فرآیند خلق Dapp ها بر بستر بلاک چین‌های عمومی، محرک نوآوری‌ها در زمینه اپلیکیشن های غیر متمرکز هستند و سرعت تولید ایده را در این زمینه افزایش دادند. مثلا تنها چند سال پیش، اگر تصمیم می‌گرفتید دپ بسازید، باید زمان زیادی را صرف می‌کردید و همه چیز را از صفر خودتان می‌ساختید و خط به خط شروع به نوشتن کد می‌کردید. اما اکنون، با بلاک‌های مدولار و یک سری کدهای منبع باز که برخی توسعه دهندگان در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهند، تنها با استفاده از چند خط کد، می‌توانید ایده‌های که در مورد ساخت یک اپلیکیشن غیر متمرکز در سر دارید در کمترین زمان به واقعیت تبدیل کنید.



ثبت نظر
نظرات کاربران (0 نظر)